ข้อบ่งชี้ ชนิดของการผ่าตัด ความเสี่ยง การเตรียมตัว และการดูแลหลังผ่าตัด — เรียบเรียงโดยศัลยแพทย์ต่อมไร้ท่อ
ต่อมไทรอยด์ (thyroid gland) เป็นต่อมไร้ท่อรูปผีเสื้ออยู่บริเวณลำคอด้านหน้า ทำหน้าที่สร้างฮอร์โมนไทรอยด์ที่ควบคุมการเผาผลาญพลังงานของร่างกาย โรคของต่อมไทรอยด์ที่พบบ่อย ได้แก่ ก้อนไทรอยด์ (thyroid nodule), คอพอก (goiter) ทั้งชนิดเป็นพิษและไม่เป็นพิษ, ต่อมไทรอยด์อักเสบ และมะเร็งต่อมไทรอยด์ (thyroid cancer) การผ่าตัดต่อมไทรอยด์ (thyroidectomy) เป็นการรักษาหลักในหลายภาวะเหล่านี้
แพทย์จะพิจารณาผ่าตัดไทรอยด์เมื่อมีข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ ไม่ใช่ก้อนไทรอยด์ทุกก้อนที่ต้องผ่าตัด ข้อบ่งชี้ที่พบบ่อยได้แก่
| ชนิด | ตัดออก | เหมาะกับ |
|---|---|---|
| Lobectomy (ตัดกลีบเดียว) | ต่อมไทรอยด์ข้างที่มีก้อน 1 กลีบ | ก้อนเนื้อดีข้างเดียว หรือมะเร็งขนาดเล็กความเสี่ยงต่ำ |
| Total thyroidectomy (ตัดทั้งหมด) | ต่อมไทรอยด์ทั้งสองกลีบ | มะเร็งไทรอยด์ คอพอกเป็นพิษ หรือคอพอกสองข้างขนาดใหญ่ |
| Near-total / subtotal | เกือบทั้งหมด เหลือเนื้อบางส่วน | บางกรณีของคอพอกเป็นพิษ |
| + Central/Lateral neck dissection | ต่อมน้ำเหลืองบริเวณคอร่วมด้วย | มะเร็งไทรอยด์ที่ลุกลามต่อมน้ำเหลือง |
การผ่าตัดไทรอยด์แบบเปิด (open/conventional thyroidectomy) เป็นมาตรฐานที่ใช้กันมายาวนาน โดยเปิดแผลบริเวณลำคอด้านหน้ายาวประมาณ 4–8 เซนติเมตร ให้ผลการรักษาที่ปลอดภัย มองเห็นโครงสร้างสำคัญได้ชัด และเหมาะกับก้อนขนาดใหญ่หรือมะเร็งที่ลุกลาม ข้อจำกัดหลักคือรอยแผลเป็นบริเวณคอที่มองเห็นได้
การผ่าตัดไทรอยด์ส่องกล้อง (endoscopic thyroidectomy) เป็นทางเลือกที่ซ่อนแผลไม่ให้เห็นบริเวณลำคอ โดยเข้าผ่านตำแหน่งอื่น เช่น ทางรักแร้ ทางปาก หรือทางหน้าอก ประเทศไทยเป็นหนึ่งในผู้นำของโลกในเทคนิคเหล่านี้ โดยเฉพาะการผ่าตัดไทรอยด์ส่องกล้องทางช่องปาก (TOETVA) ที่ไม่มีรอยแผลเป็นบนผิวหนังเลย
อ่านรายละเอียดการผ่าตัดไทรอยด์ส่องกล้องทุกเทคนิค →
การผ่าตัดไทรอยด์โดยศัลยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญมีความปลอดภัยสูง แต่เช่นเดียวกับการผ่าตัดทุกชนิด อาจมีภาวะแทรกซ้อนที่ควรทราบ ได้แก่
โดยทั่วไปผู้ป่วยจะได้รับการตรวจอัลตราซาวด์ต่อมไทรอยด์ ตรวจเลือดดูระดับฮอร์โมนไทรอยด์และแคลเซียม ส่องกล่องเสียงประเมินการทำงานของสายเสียงในบางราย และงดน้ำงดอาหารก่อนผ่าตัดตามคำแนะนำของทีมวิสัญญี ผู้ที่มีภาวะไทรอยด์เป็นพิษอาจต้องควบคุมระดับฮอร์โมนให้ปกติก่อนการผ่าตัด
ผู้ป่วยส่วนใหญ่พักฟื้นในโรงพยาบาลประมาณ 1–2 วัน สามารถกลืนอาหารได้ตามปกติในเวลาไม่นาน แพทย์จะติดตามระดับแคลเซียมและฮอร์โมนไทรอยด์ หากตัดต่อมออกทั้งหมดจะได้รับฮอร์โมนไทรอยด์ทดแทน และนัดติดตามผลชิ้นเนื้อเพื่อวางแผนการรักษาต่อเนื่อง เช่น การกลืนแร่รังสีในผู้ป่วยมะเร็งบางราย
นอกจากไทรอยด์ ศัลยแพทย์ต่อมไร้ท่อยังดูแลการผ่าตัดต่อมพาราไทรอยด์ (parathyroidectomy) ในภาวะพาราไทรอยด์ทำงานเกิน (hyperparathyroidism) ที่ทำให้แคลเซียมในเลือดสูง กระดูกบาง และนิ่วในไต รวมถึงการผ่าตัดต่อมหมวกไต (adrenalectomy) ทั้งชนิดที่สร้างฮอร์โมนผิดปกติและเนื้องอก ตลอดจนเนื้องอกนิวโรเอนโดครายน์ (NET) ของตับอ่อนและทางเดินอาหาร ซึ่งล้วนต้องอาศัยความเชี่ยวชาญเฉพาะทาง
เรียนรู้เทคนิคการผ่าตัดไทรอยด์ส่องกล้องทางช่องปาก (TOETVA) ที่คิดค้นในประเทศไทย
